ATS 1 pha hay 3 pha? Chọn sai có thể gây mất pha và nguồn lỗi

ATS 1 pha hay 3 pha là câu hỏi thường gặp khi lựa chọn bộ chuyển nguồn tự động cho nhà ở, cửa hàng, nhà xưởng hoặc hệ thống có máy phát điện. Bên cạnh số pha, người dùng còn dễ nhầm giữa ATS 2P, ATS 3P và ATS 4P. Nếu chọn không đúng cấu hình nguồn, số cực hoặc dòng tải, hệ thống có thể chuyển nguồn không đúng yêu cầu, thậm chí gây mất pha hoặc vận hành thiếu ổn định.

Vậy nên chọn ATS 1 pha hay 3 pha? ATS 2P khác ATS 4P ở đâu? Điện 3 pha có thể dùng ATS 1 pha không? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn phân biệt và lựa chọn đúng theo từng tình huống thực tế.

ATS 1 pha và ATS 3 pha là gì?

ATS là viết tắt của Automatic Transfer Switch – bộ chuyển nguồn tự động. Thiết bị được sử dụng để chuyển tải giữa hai nguồn điện, chẳng hạn như điện lưới và máy phát điện hoặc nguồn chính và nguồn dự phòng.

Về số pha, ATS thường được lựa chọn theo cấu trúc của hệ thống điện:

• ATS 1 pha: sử dụng trong hệ thống điện 1 pha, phổ biến ở nhà ở, cửa hàng, văn phòng nhỏ và các tải dân dụng.
• ATS 3 pha: sử dụng trong hệ thống điện 3 pha, thường gặp tại nhà xưởng, tòa nhà, kho, hệ thống bơm, máy móc và các công trình công suất lớn.

Điểm quan trọng cần hiểu là việc chọn ATS 1 pha hay 3 pha không chỉ phụ thuộc vào tổng công suất tải. Yếu tố đầu tiên cần xem xét là nguồn điện và kiến trúc của hệ thống.

Nếu chưa nắm rõ nguyên lý hoạt động cơ bản của thiết bị, bạn có thể tham khảo thêm danh mục ATS CSQ tại Hà Thiên.

ATS 1 pha và ATS 3 pha khác nhau thế nào?

Sự khác biệt lớn nhất giữa ATS 1 pha và ATS 3 pha nằm ở loại hệ thống điện mà thiết bị cần chuyển đổi.

Tiêu chí	ATS 1 pha	ATS 3 pha
Hệ thống điện	1 pha	3 pha
Điện áp phổ biến	Khoảng 220V	Khoảng 380/400V
Cấu hình thường gặp	ATS 2P	ATS 3P hoặc ATS 4P
Ứng dụng	Nhà ở, shop, văn phòng nhỏ	Nhà xưởng, tòa nhà, công trình công nghiệp
Độ phức tạp hệ thống	Đơn giản hơn	Phức tạp hơn
Khả năng giám sát pha	Một pha	Có thể liên quan tới ba pha, mất pha, thứ tự pha tùy bộ điều khiển

Một sai lầm thường gặp là cho rằng tải nhỏ thì chọn ATS 1 pha, tải lớn thì chọn ATS 3 pha. Cách hiểu này chưa chính xác.

Ví dụ, một công trình có tổng tải không quá lớn nhưng đang sử dụng nguồn điện 3 pha thì việc chuyển toàn bộ nguồn vẫn phải được thiết kế theo hệ 3 pha. Ngược lại, một ngôi nhà có công suất tải khá cao nhưng chỉ dùng điện 1 pha thì ATS vẫn phải phù hợp với hệ thống 1 pha.

Khi nào nên dùng ATS 1 pha?

ATS 1 pha thường phù hợp với các công trình sử dụng điện 1 pha 220V và có hai nguồn cấp cùng cấu hình tương thích.

Một số trường hợp phổ biến gồm:

• Nhà ở sử dụng điện 1 pha.
• Cửa hàng hoặc văn phòng nhỏ.
• Nhà có máy phát điện 1 pha.
• Hệ thống điện dự phòng 1 pha.
• Một nhánh tải riêng cần backup trong hệ thống lớn hơn.

Ví dụ, một gia đình đang dùng điện lưới 1 pha và có máy phát điện 1 pha. Khi điện lưới mất, ATS có nhiệm vụ chuyển tải sang máy phát. Trong trường hợp này, ATS 2P là một trong những cấu hình thường được sử dụng.

Bạn có thể tìm hiểu sâu hơn về thiết bị dành cho hệ thống dân dụng tại bài ATS CSQ 1 pha.

Điện 3 pha có dùng ATS 1 pha được không?

Có thể, nhưng chỉ trong một số trường hợp nhất định.

Nếu toàn bộ công trình sử dụng điện 3 pha và cần chuyển cả ba pha giữa hai nguồn, không nên dùng một ATS 1 pha để thay thế cho ATS 3 pha.

Tuy nhiên, ATS 1 pha vẫn có thể được sử dụng cho một nhánh tải 1 pha riêng biệt trong hệ thống 3 pha.

Ví dụ:

Nguồn điện 3 pha
       |
    Tủ điện tổng
       |
   Nhánh 1 pha
       |
    ATS 2P
       |
  Tải backup

Trong sơ đồ này, ATS 2P chỉ quản lý nhánh 1 pha phía sau nó. Thiết bị không chuyển toàn bộ ba pha của hệ thống.

Nếu công trình cần chuyển cả nguồn 3 pha, phải sử dụng cấu hình ATS phù hợp với hệ thống 3 pha để tránh các tình trạng như mất pha, chuyển nguồn thiếu pha hoặc cấp điện không đúng cho tải.

Đây cũng là lý do việc lựa chọn ATS cho hệ 3 pha phải được tính toán cẩn thận. Bạn có thể tham khảo thêm bài ATS 3 pha – chọn sai có thể gây mất pha, chuyển nguồn lỗi.

ATS 3 pha có cấp cho tải 1 pha được không?

Có. Đây là trường hợp rất phổ biến trong nhà xưởng, tòa nhà và công trình thương mại.

Một hệ thống điện 3 pha có thể chứa nhiều tải 1 pha. Sau khi nguồn đi qua ATS 3 pha và tủ điện tổng, tải 1 pha được phân bố xuống từng pha.

ATS 3 pha
    |
Tủ điện tổng
    |
    |--- Pha A → Đèn, ổ cắm
    |--- Pha B → Điều hòa
    |--- Pha C → Thiết bị 1 pha khác

Như vậy, việc công trình có nhiều thiết bị 1 pha không đồng nghĩa với việc phải sử dụng ATS 1 pha.

Khi lựa chọn ATS 1 pha hay 3 pha, cần nhìn vào nguồn cấp tổng và sơ đồ phân phối điện chứ không chỉ nhìn vào từng thiết bị phía sau.

ATS 2P là gì?

 

ATS 2P là bộ chuyển nguồn có hai cực đóng cắt. Trong hệ thống điện 1 pha, hai cực này thường được sử dụng để chuyển đồng thời dây pha và dây trung tính theo thiết kế của hệ thống.

ATS 2P thường được ứng dụng trong:

• Nhà ở sử dụng điện 1 pha.
• Cửa hàng nhỏ.
• Nguồn lưới kết hợp máy phát 1 pha.
• Nguồn chính và nguồn dự phòng 1 pha.
• Nhánh backup riêng.

Tuy nhiên, không nên mặc định rằng cứ hệ thống 1 pha thì luôn phải chọn ATS 2P mà không cần xem sơ đồ điện. Việc đóng cắt dây trung tính cần được xác định theo thiết kế nguồn, phương án nối đất và yêu cầu an toàn của công trình.

ATS 4P là gì?

ATS 4P là bộ chuyển nguồn có bốn cực đóng cắt. Trong hệ thống điện 3 pha 4 dây, cấu hình 4P thường cho phép chuyển đồng thời ba dây pha và dây trung tính.

ATS 4P thường xuất hiện trong các hệ thống:

• Điện lưới 3 pha và máy phát 3 pha.
• Hai nguồn điện 3 pha độc lập.
• Nhà xưởng.
• Tòa nhà thương mại.
• Kho và hệ thống công nghiệp.
• Công trình yêu cầu chuyển cả dây trung tính.

Việc chọn ATS 4P thay vì ATS 3P cần căn cứ vào sơ đồ nối đất, hệ thống trung tính và thiết kế của hai nguồn điện. Đây là vấn đề kỹ thuật quan trọng, đặc biệt khi nguồn dự phòng là máy phát điện.

Nên chọn ATS 2P, ATS 3P hay ATS 4P?

Đây là phần dễ gây nhầm lẫn nhất khi lựa chọn ATS.

Có thể hiểu đơn giản:

• ATS 2P: thường gặp trong hệ thống điện 1 pha.
• ATS 3P: chuyển ba dây pha trong hệ thống 3 pha.
• ATS 4P: chuyển ba dây pha và dây trung tính.

Tuy nhiên, việc lựa chọn số cực không nên chỉ dựa trên câu hỏi “điện 1 pha hay 3 pha”.

Cần xem xét thêm:

• Dây trung tính có cần chuyển hay không.
• Nguồn dự phòng là máy phát hay nguồn lưới thứ hai.
• Hệ thống nối đất được thiết kế như thế nào.
• Hai nguồn có dùng chung trung tính hay không.
• Yêu cầu của thiết bị bảo vệ và tải phía sau.

Với hệ thống phức tạp, việc chọn ATS 3P hay ATS 4P nên được thực hiện dựa trên sơ đồ điện thực tế.

Cách chọn dòng ATS theo công suất tải

Ngoài số pha và số cực, dòng định mức là yếu tố rất quan trọng khi chọn ATS.

Đối với hệ thống 1 pha

Có thể ước tính dòng điện theo công thức:

I = P / U

Ví dụ tải có công suất khoảng 10kW và điện áp 220V:

I ≈ 10.000 / 220 ≈ 45A

Không nên chỉ dựa vào kết quả 45A rồi chọn ATS sát với dòng này. Cần xem xét thêm:

• Dòng tải thực tế.
• Dòng khởi động.
• Motor hoặc máy bơm.
• Điều hòa, máy nén.
• Khả năng mở rộng tải.
• Hệ số dự phòng.

Đối với hệ thống 3 pha

Dòng điện có thể được ước tính theo công thức:

I = P / (√3 × U × cosφ)

Tuy nhiên trong thực tế, việc chọn ATS cần dựa vào tải thực tế và hồ sơ thiết kế điện, đặc biệt đối với nhà xưởng có nhiều motor hoặc tải cảm.

ATS 1 pha hay 3 pha khi sử dụng máy phát điện?

Khi kết hợp với máy phát, nguyên tắc quan trọng là nguồn chính, nguồn dự phòng và ATS phải tương thích với nhau.

Điện lưới	Máy phát	Phương án ATS thường gặp
1 pha	1 pha	ATS 1 pha / ATS 2P
3 pha	3 pha	ATS 3 pha / ATS 3P hoặc ATS 4P
3 pha	1 pha	Cần thiết kế lại tải backup
1 pha	3 pha	Cần kiểm tra lại phương án đấu nối

Hai trường hợp nguồn chính và nguồn dự phòng khác số pha không nên xử lý đơn giản bằng cách chọn một ATS bất kỳ. Cần xác định tải nào cần backup và thiết kế lại phương án cấp điện.

ATS 1 pha hay 3 pha cho hệ thống điện mặt trời?

Trong hệ thống điện mặt trời, việc có cần ATS ngoài hay không phụ thuộc vào kiến trúc hệ thống.

Đối với nhà sử dụng điện 1 pha và inverter 1 pha, nếu thiết kế cần ATS bên ngoài thì ATS 1 pha hoặc ATS 2P thường là nhóm thiết bị cần xem xét.

Với công trình dùng điện 3 pha và inverter 3 pha, nếu cần chuyển toàn bộ nguồn, thiết bị ATS 3 pha phù hợp hơn.

Tuy nhiên cần lưu ý rằng không phải hệ thống hybrid nào cũng bắt buộc phải lắp ATS ngoài. Nhiều inverter hiện nay đã tích hợp:

• Ngõ Backup/EPS.
• Chức năng chuyển nguồn.
• Generator input.
• Điều khiển tải ưu tiên.

Vì vậy trước khi bổ sung ATS, cần kiểm tra sơ đồ đấu nối và chức năng của inverter.

6 lỗi thường gặp khi chọn ATS 1 pha và 3 pha

1. Chỉ nhìn công suất để chọn số pha

Công suất lớn không đồng nghĩa bắt buộc dùng ATS 3 pha. Cần kiểm tra nguồn điện thực tế của công trình.

2. Dùng ATS 1 pha để chuyển toàn bộ hệ thống 3 pha

ATS 1 pha chỉ phù hợp cho một nguồn hoặc nhánh 1 pha, không thể thay thế thiết bị chuyển nguồn ba pha cho toàn hệ thống.

3. Chọn sai ATS 2P và ATS 4P

Việc chuyển dây trung tính cần được xác định theo thiết kế hệ thống, không nên chọn số cực theo cảm tính.

4. Chọn dòng ATS quá sát dòng tải

Điều này có thể gây bất lợi khi tải có dòng khởi động lớn hoặc công trình mở rộng thêm thiết bị.

5. Không kiểm tra nguồn máy phát

Máy phát 1 pha hoặc 3 pha cần tương thích với phương án ATS và tải backup.

6. Cho rằng ATS có thể thay UPS hoặc Backup/EPS

ATS chỉ thực hiện chức năng chuyển nguồn. Thiết bị không tự lưu trữ điện và không đảm bảo cấp điện liên tục như UPS.

Bảng chọn nhanh ATS 1 pha hay 3 pha

Tình huống	Gợi ý
Nhà dùng điện 1 pha	ATS 1 pha, thường xem xét ATS 2P
Nhà xưởng dùng điện 3 pha	ATS 3 pha
Backup một nhánh 1 pha trong hệ 3 pha	Có thể dùng ATS 1 pha riêng cho nhánh
Chuyển toàn bộ nguồn 3 pha	ATS 3 pha
Cần chuyển cả trung tính hệ 3 pha	Xem xét ATS 4P theo thiết kế
Điện lưới 1 pha + máy phát 1 pha	ATS 2P thường là cấu hình phổ biến
Điện lưới 3 pha + máy phát 3 pha	ATS 3P hoặc ATS 4P tùy sơ đồ

Tham khảo ATS CSQ cho hệ thống 1 pha và 3 pha

CSQ Electric cung cấp nhiều dòng Automatic Transfer Switches cho các nhu cầu chuyển nguồn khác nhau. Người dùng có thể tham khảo thêm thông tin thương hiệu tại website chính thức CSQ Electric.

Tại Việt Nam, Hà Thiên cung cấp nhiều cấu hình ATS phục vụ nhà ở, nhà xưởng và công trình điện. Bạn có thể tham khảo danh mục ATS CSQ tại Hà Thiên để lựa chọn thiết bị theo số pha, số cực và dòng định mức.

Để trả lời câu hỏi ATS 1 pha hay 3 pha, trước tiên cần xác định hệ thống điện của công trình đang sử dụng nguồn 1 pha hay 3 pha.

Nếu công trình sử dụng điện 1 pha và hai nguồn đều là nguồn 1 pha, ATS 1 pha là lựa chọn phù hợp và ATS 2P là cấu hình thường gặp.

Nếu công trình sử dụng hệ thống điện 3 pha và cần chuyển toàn bộ nguồn, cần lựa chọn ATS 3 pha. Trong đó, ATS 4P thường được xem xét khi thiết kế yêu cầu chuyển đồng thời ba dây pha và dây trung tính.

Quan trọng hơn, không nên chọn ATS chỉ dựa vào tên gọi 1 pha, 3 pha, 2P hay 4P. Cần xem xét đồng thời nguồn điện, dòng tải, sơ đồ trung tính, loại tải và phương án backup.

Nếu chưa xác định được cấu hình phù hợp, bạn có thể liên hệ Hà Thiên Energy để được tư vấn ATS theo hệ thống điện thực tế của công trình.